سونف، سویا تے حکیم ، ڈاکٹر

سونف تے سویا پودیاں دے اک ای خاندان نال تعلق رکھ دے نیں لیکن اے دونوں پودے وَکھرے وَکھرے ہوندے نیں۔ سونف تے سوئے دے بیج دے سائز ، ذائقے وچ وی فرق ہوندا اے۔ سونف دی خوشبو مٹھی تے تھوڑی ٹھنڈک دا احساس دیندی اے ،جدوں کہ سوئے تیز تے تُرش ہوندے نیں۔ اک ہور وی فرق اے۔ سوئے دا پودا بڑا ڈھیٹ ہوندا اے،اے جتھے مرضی سٹ دیو تے اُگ پیندا اے ، سونف ایدے مقابلے وچ تھوڑی ’’نرم تے نازک مزاج‘‘اے۔

سونف ساڈے چھوٹے  تے وڈے جسمانی مرضاں دا بڑا ودھیا تریاق اے۔سونف کھانڑ والے بندے دی نظر کم زور نہیں ہوندی تے اوہدا معدہ  ٹھیک رہندا اے۔ اک واری حضرت انور حسین شاہ صاحب نفیس رقم ؒ نے اپنی مجلس وچ اِک بزرگ دا واقعہ سانھوں سنایا۔پئی اونھاں گھر وچ ایک بکری رکھی ہوئی سی تے اونھوں سونف کھواندے سنڑ ۔ فیر اوہدا دودھ پیندے سن۔سونف دے ایس طراں  انگریزی اصطلاح دے مطابق  ’’ویلیو ایڈڈ‘‘استعمال دی وجہ توں  اونھاں بزرگاں دی 90 سال تیکر نظر نئیں سی گئی۔سونف اُنج وی بکریاں تے مجاں ، گانواں نوں دودھ ودھان واسطے کھوائی جاہندے اے۔
سونف ڈہڈھ (کدھرے ٹڈھ) دے وچ پیڑھ، گیس تے اپھار دا وی ودھیا علاج اے۔اگر کسے دا پیٹ خراب ہوجائے تے اوہ چاہ دے وچ سونف پا کے پیوے تے ان شاء اللہ چھیتی ٹھیک ہوجاوے گا۔اے کولیسٹرول نوں گھٹ کرن واسطے وی مفید اے۔ایدا مزاج گرم تے خشک اے، ایس واسطے  گرم مزاج لوکاں واسطے اینھوں حکیم تجویز نئیں کردے۔ سوئے دے وی ایہ ہی خواص نیں پر،اے سونف توں ذرا گھٹ ہوندے نیں۔

لکھت توں بعد کم دی گل:

حضرت شاہ صاحب نے اک واری بڑی پتے دی اک ہور گل  وی سانھوں دسی۔ فرمان لگے پئی بندیاں دے وچ صبر،برداشت جیہاں صفتاں  پیدا کرن تے اونھاں وچ اکھڑپن ، کاھلی تے تیزی جیہاں  بدعاداتاں نوں ختم کرن تے نالے اینھاں  دے توڑ واسطے علماء تے صوفیہ دو فن سیکھن  واسطے بڑا زور دیندے سن:
اِک کتابت تے دو جی حکمت۔

اے دونویں فن  بڑا ریاض منگ دے نیں۔ ایس واسطے اے دونویں فن اوہ بندہ کدی وی نئیں سکھ سکدا جدھے وچ تیزی تے طراری ہوندی اے۔ ایہو ای گل تسی کسی کاتب تے حکیم نے کدی وی کسے کم وچ کاھل کردیاں نئیں ویکھو دے۔ اوہ بڑے آرام تے سکون نال کم کردے نیں تے  کسی مریض نوں چنگی تسلی نال ویکھ دے نیں۔ بہتی پرانی گل نئیں۔وڈے وڈے کاتب تے خطاط  نال نال  سچجے تے اُچے حکیم وی ہوندے سن۔ایدے پیچھے کردار سازی تے بندہ بنانڑ  دا ایہو ای  فلسفہ کم کردا سی ۔حکیماں دی کاتباں ورگی سوہنی لکھائی نوں پڑھن واسطے کسے نوں کشٹ نئیں سی کٹنا پیندا،لفظ اینج ہوندے سن جیویں کسے نے موتی پروئے ہوندے نیں۔موتیاں ورگی سوہنی لکھائی ویکھ کے ای بندہ ادھا چنگا ہوجاندا سی۔

دوجے پاسےکسی ڈاکٹر دے  کیڑیاں  پھیرےتے  ڈھگے موتری  ورگے اَکھر پڑھن واسطے بندہ مصیبت وچ ای پئے جاہندا ۔ کدھی کدھار کمپوڈر  اں نوں وی  نسخے دی سمجھ نہ آوے تے مریض نوں پٹھی دوائی دے دیندے نیں ، جیہڑی بندے نوں ای پُٹھیاں کردیندی اے۔کیوں جے ڈاکٹرچنگا لکھ ای نئیں سکھ دے۔تے ہُن کمپوڈر اونھاں توں وی ودھ پڑھے ہوندے نیں۔’’لکھے مُو سا، پڑھے خود آ‘‘ والا معاملہ ای بہتی واری ہوجانداے۔

اگلی گَل اے وے کہ  ہُن چنگے ڈاکٹر وی کَستُوری دی طراں مشکل نال ای لبھ دے نیں۔ہُن تے ہر پاسے ڈاکٹراں دی اَل کسائی ای مشہور اے۔اے کوئی پروپیگنڈا نئیں بلکہ اونھاں دے  اپنےکرتوتاں دا کیتا تے کھٹیا اے۔
رَبّ سوہنا ہر کسے نوں اینھاں کسائیاں کولُوں بچائے ،تے ہر  ویلے  چنگا  تے  تن درست رکھے۔

                                                                    سات نومبر 2026